تاريخ كامل و اسد الغابة است . ابن خلكان در تاريخش شرح حال او را ثبت كرده و دربارهء او گفته : در حفظ حديث و شناخت متعلقات آن و اطّلاع كافى از تاريخ متقدّم و متأخّر پيشرو بود . « 1 » سپس تأليفات او را ذكر كرده و آنها را ستوده است . يافعى نيز او را نام برده و به وصف او و تأليفاتش پرداخته است . « 2 » ذهبى نامبرده را از حفّاظ به شمار آورده و از او تعريف كرده است . « 3 » وى حديث غدير را به طرق بسيار روايت كرده كه قسمتى از آن خواهد آمد و قسمتى هم در صفحات پيشين ذكر شده است . « 4 » 243 - حنبل بن عبد اللّه بن فرج بغدادى رصافى ( م 640 ) كه در سن نود سالگى وفات يافته است . نامبرده محدّث است و حديث بسيار روايت نموده ، مسند احمد بن حنبل را به اسنادش كه ذكر خواهد شد از پسرش عبد اللّه روايت مىكند . ابو شامه شرح حال او را درج كرده است . « 5 » حديث مناشدهء رحبه به اسناد او به لفظ عبد الرحمن خواهد آمد . 244 - حافظ ضياء الدين محمّد بن عبد الواحد ، ابو عبد اللّه مقدسى دمشقى حنبلى كه در سال 569 متولد شده و به سال 643 وفات يافته است . ابن كثير در تاريخش از او به نيكى ياد كرده و تأليفات او را ستوده است . « 6 » ذهبى شرح حال او را ثبت و از قول عمر بن حاجب حكايت كرده كه گفت : استاد ما ابو عبد اللّه ، بزرگ زمان خود و از حيث علم و حفظ و وثاقت و ديندارى تافته‌اى جدابافته بود . وى از علماى ربّانى است كه در روايت ، بسيار دقت و بررسى مىكرد و در عبادت سختكوش بود . پيوسته ذكر مىگفت و از غير خدا منقطع و به تواضع و فروتنى متصف بود . سرانجام در وصف و ستايش او گويد : ابن النجار گفته : نامبرده حافظى متقن و توانا و حجتى واقف به

--> ( 1 ) . وفيات الاعيان : 2 / 378 . ( 2 ) . مرآة الجنان : 4 / 70 . ( 3 ) . تذكرة الحفّاظ : 4 / 191 . ( 4 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 1 / 15 ، 20 ، 23 - 25 ، 28 ، 38 ، 45 - 47 ، 49 ، 53 ، 58 - 60 . ( 5 ) . ذيل الروضتين - حاشيهء ذيل تذكرة الحفاظ ، ابو المحاسن دمشقى 33 . ( 6 ) . البداية و النهاية : 13 / 169 .